Costas Varotsos

L'Approdo,Κυριακή 29 Ιανουαρίου Ότραντο - January 29 Otranto

2012-01-25T06:26:00.000-08:00

2012-01-25T06:14:00.000-08:00

Η μετατροπή του ναυαγίου του Αλβανικού πλοίου Kater I Rades, στην Ιταλία, σε Μνημείο αφιερωμένο σε εκείνους που χάθηκαν στη θάλασσα στις 28 Μαρτίου 1997 ανατέθηκε στον, διεθνούς φήμης Έλληνα γλύπτη, Καθηγητή του Τμήματος Αρχιτεκτόνων του Α.Π.Θ., Κώστα Βαρώτσο. Το Μνημείο αποτελεί σύμβολο για όλους τους μετανάστες.

Τα εγκαίνια του έργου «Η Απόβαση. Έργο για τη μεταναστεύουσα ανθρωπότητα» θα πραγματοποιηθούν την Κυριακή 29 Ιανουαρίου 2012 και ώρα 12.00, στο Λιμάνι του Οτράντο, στην επαρχία του Λέτσε, της Ιταλίας.

Το έργο είναι μία καλλιτεχνική παρέμβαση στο ομώνυμο Αλβανικό πλοίο που βυθίστηκε στις ακτές της Ιταλίας. Συγκεκριμένα, στις 28 Μαρτίου 1997, στα στενά του Οτράντο, 25 ναυτικά μίλια από τις ακτές της Απουλίας, το ιταλικό πολεμικό πλοίο «Sibilla» συγκρούεται με το αλβανικό πλοίο «Kater I Rades» το οποίο βυθίζεται. Στο ναυάγιο πεθαίνουν 81 άνθρωποι εκ των οποίων 61 γυναίκες και παιδιά.

Η ιδέα για την μετατροπή του σε Μνημείο ανήκει στο Μεσογειακό Ινστιτούτο Πολιτισμού της Επαρχίας του Lecce της Ιταλίας.

(απόσπασμα από δελτίο τύπου που εξέδωσε το ΑΠΘ)

2012-01-25T06:12:00.000-08:00

Costas Varotsos - "L'Approdo. Opera per l'Umanità Migrante"

2012-01-13T05:41:00.000-08:00

Costas Varotsos-Kater I Rades “Fratellanza tra i Popoli” Otranto 19 dicembre 2011

2011-12-27T07:27:00.000-08:00

"Περιστέρι 2011"- Αθήνα- Ελλάδα - "Peristeri 2011" - Athens - Greece

2011-11-07T09:12:00.000-08:00

2011-11-07T09:09:00.000-08:00

2011-11-07T09:06:00.000-08:00

La Approdo - The Landing Opera per l'Umanita Migrante di Costas Varotsos-Otranto - Italy

2011-10-21T09:32:00.000-07:00

La Approdo - The Landing Opera per l'Umanita Migrante di Costas Varotsos

Costas Varotsos - Κωστας Βαρωτσος - Η ζωη ειναι αλλου 22 06 2011

2011-08-09T11:03:00.000-07:00

Costas Varotsos - Κωστας Βαρωτσος - Η ζωη ειναι αλλου 22 06 2011

Costas Varotsos - Κωστας Βαρωτσος - Η ζωη ειναι αλλου 22 06 2011 from Mihalis Athanasopoulos on Vimeo.

2011-06-09T06:58:00.002-07:00

2011-06-09T06:58:00.001-07:00

Tension-Energy , Lucerne , Switzerland - curator Friederike Schmid photos by Grazia Branco

2011-05-02T11:46:00.005-07:00

2011-05-02T11:46:00.003-07:00

2011-05-02T11:45:00.003-07:00

2011-05-02T11:44:00.004-07:00

2011-05-02T11:44:00.001-07:00

2011-05-02T11:43:00.002-07:00

2011-05-02T11:43:00.001-07:00

2011-05-02T11:42:00.001-07:00

Title: "2010"

2010-12-15T05:19:00.000-08:00

Πολιτισμός και Τουρισμός: Μια νέα προσέγγιση Συνέδριο, 4-6 Ιουνίου 2010 Βουλή των Ελλήνων, Αίθουσα Γερουσίας Οργάνωση: Βουλευτές Μ.Τσόκλη και Π.Zούνη

2010-09-09T05:07:00.000-07:00

Costas Varotsos from Mihalis Athanasopoulos on Vimeo.

Το Φεγγάρι της Αλεξάνδρειας . The Moon of Alexandria

2010-06-29T07:24:00.000-07:00

Την 1η Ιουλίου, στα πλαίσια του 5ου Διεθνούς Συμποσίου για την Γλυπτική με Φυσικά Υλικά που γίνεται στους χώρους της Βιβλιοθήκης της Αλεξάνδρειας, στην Αίγυπτο, ο γλύπτης Κώστας Βαρώτσος εγκαινιάζει μόνιμο έργο του σε εξωτερικό χώρο της βιβλιοθήκης

On the occasion of the 5th International Symposium for Sculpture in Natural Materials in Alexandria/Egypt, Greek sculptor Costas Varotsos inaugurates on 1st of July his permanent work at the library of Alexandria.

2010-06-04T05:46:00.000-07:00

Costas Varotsos - The Runner (Athens 1988-1994)

The Poet at Casacalenda,Italy (1997)

2010-06-04T03:01:00.000-07:00

Costas Varotsos - Poet at Casacalenda 1997

Interview to Reinhard Behm for the DW TV,Edited & Directed by Reinhard Behm

2010-03-23T10:21:00.000-07:00

2010-02-12T07:56:00.001-08:00

Πύλη 2009 - Λιμάνι της Αίγινας - Gate 2009 - Island of Aegina, Greece

2009-12-29T07:34:00.000-08:00

Horizon 2009,Onassis Foundation,Olympic tower .New York

2009-12-14T08:23:00.000-08:00

Συρρίκνωση - Implosion - Fizz Gallery Βαλαωρίτου 9α - Έως τις 9 Ιανουαρίου 2010

2009-12-08T10:25:00.000-08:00

UTOPIA - Eugenides Foundation Athens - ΟΥΤΟΠΙΑ - Ευγενίδειο Ίδρυμα Αθήνα

2009-11-13T07:36:00.000-08:00

UTOPIA - Eugenides Foundation Athens

Dec 7, 2009 - Feb 21, 2010

Gazing at the stars

Everyone wonders about their place in the Universe when looking at the stars. The starry night sky, a ‘gate’ for the voyage into cosmic infinity, never fails to attract the eye, compel the mind to ponder the origins of this world, incite the imagination to envision its evolution in the future.

The need to know what is out there, to grasp the origins of the cosmos and solve its mysteries is innate and deeply existential. It is also timeless and universal – it informs the history of mankind, from prehistoric times to the present, as the driving force of an enduring quest pursued by all civilizations.

For ancient observers of the sky, it was the naked eye that spurred the imagination to identify in the shape of various constellations the form of animals, of mythical heroes and divinities; that guided reason and philosophical speculation in the effort to decipher the movement of planets and celestial bodies inside the cosmic system. And although the human worldview had long placed the Earth at the center of a measurable Universe, Galileo’s telescope, to begin with, and the radical advancement of technology in the centuries that followed revealed a reality that not only seemed unfathomable to the common mind, but also presented a great challenge to science itself: a Universe that is vaster than we had ever imagined, whose observable part alone counts billions of galaxies, planetary systems, stars and black holes, enormous nebulae.

The planetarium is a space that can somehow allay the awe inspired in us by the magnificent size of the Universe. In Athens, the Planetarium dome of the Eugenides Foundation is a firmament-like structure that offers us the extraordinary experience of travelling into worlds made familiar by scientific breakthroughs and worlds as yet unknown, filled with the promise of new discoveries – fields of mystery suggestive of the most unexpected developments, that will continue to fuel utopian dreams so long as they remain outside the reach of knowledge.

Invited by the Eugenides Foundation, Costas Varotsos presents Utopia, an exhibition that attempts a poetic reading of our celestial sphere. His installations, arranged across the foundation’s ground floor, along a short route that begins at the entrance and leads up to the open-air atrium, are inspired both by what we already know about the laws of the Universe and what still remains a mystery. In this utopian journey from sky to earth, natural materials and poles of energy combine in works that attempt to describe cosmic structures and to underline the laws governing the evolution of the universe, their particular logic and validity.

Space and time, matter and energy, order and chaos are some of the concepts that Varotsos’ visual interventions attempt to probe, as fundamental ‘principles’ of the Universe’s unbroken continuity and balance.

‘Genesis’, a work created at the Eugenides Foundation to commemorate 2009 as the International Year of Astronomy, marking the quadricentennial of Galileo’s invention of the telescope, serves as a launch pad for this journey. A galaxy of glass stones and rocks stretches over the space of the entrance, ‘greeting’ the birth of two stars: a wondrous phenomenon, an outpour of energy and force occurring inside nebulae. Following this, a glass door that stands as a gate to the starry sky, lends the surrounding space an added, magical quality. As we move further inside the foundation, we come across an enigmatic glass labyrinth: the image of nebulae that is ‘impressed’ upon its walls makes us wonder about the mystery of its indiscernible center. A series of ‘constellations’ serves to remind us of the distance in time that starlight must cross before it reaches the earth; the ‘diamond ring’ of a total solar eclipse alludes to nature’s transformations and evokes age-old superstitions inspired by this phenomenon; a couple of stone-made ‘meteorites’ still seems to throb with energy. The ‘vortex’ of rocks rising at the atrium presents an image of uncanny buoyancy; the balance of its painstaking geometry secured by taut steel wire.

The sky casts its spell both through the panorama it has revealed to us and through those aspects of it that still remain unexplored. In fact, though science has provided many answers to our questions about the Universe, it is this obscure side of it, its undetected powers, that perhaps continues to hold us under that spell. Space was once a mere utopia, a setting for journeys existing only in fiction; eventually conquered by astronauts to become today the ultimate ‘exotic’ destination for the super rich. And if there is a potential reality implied in all utopias, then there will always be, in that endless sky, the possibility of a voyage into another world, a world promising a different future. For this, the sky will never cease to nurture our dreams and hopes when, in times of trouble, we turn our gaze to it.

Charis Kanellopoulou

art historian, exhibition curator

Με το βλέμμα στραμμένο στα αστέρια

Κάθε άνθρωπος έχει αναρωτηθεί για τη θέση του μέσα στο Σύμπαν κοιτάζοντας τα αστέρια. Ο έναστρος νυχτερινός ουρανός, μία «πόρτα» για το ταξίδι στο άπειρο του Σύμπαντος, ελκύει πάντα το βλέμμα, προκαλώντας τη σκέψη για την απαρχή του κόσμου και τη φαντασία για τη συνέχειά του.

Η ανάγκη να γνωρίσουμε το Σύμπαν, να αντιληφθούμε την προέλευσή του και να επιλύσουμε τα μυστήριά του, είναι έμφυτη και βαθιά υπαρξιακή. Είναι ακόμα διαχρονική και πανανθρώπινη, καθώς εκτείνεται από τους προϊστορικούς χρόνους μέχρι τη σημερινή εποχή, ως μία διαρκής αναζήτηση για κάθε πολιτισμό.

Για τους αρχαίους παρατηρητές του ουρανού, το γυμνό μάτι ενεργοποίησε τη φαντασία στο να αναγνώσει αστερισμούς μέσα από μορφές ζώων, μυθικών ηρώων και θεοτήτων, και οδήγησε τον ορθολογισμό και τη φιλοσοφική σκέψη στο να εξηγήσουν τις κινήσεις των άστρων και των πλανητών στο συμπαντικό σύστημα. Κι αν η ανθρώπινη κοσμοθεωρία για πολύ καιρό κυρίως έθετε τη Γη στο κέντρο ενός μετρήσιμου Σύμπαντος, η ανακάλυψη του τηλεσκόπιου από τον Γαλιλαίο ως αρχή, και οι ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις τους επόμενους αιώνες, έφεραν στο φως μια ασύλληπτη για τον κοινό νου, αλλά και επιστημονικά προκλητική πραγματικότητα: ένα Σύμπαν πολύ πιο μεγάλο απ’ ό,τι φανταζόμασταν ποτέ, που μόνο το ορατό του μέρος μετρά δισεκατομμύρια γαλαξίες, πλανητικά συστήματα, αστέρες, μαύρες τρύπες, τεράστια νεφελώματα.

Ένας από τους χώρους που κατορθώνει να «κατευνάσει» το ανθρώπινο δέος μπροστά στο μεγαλειώδες μέγεθος του Σύμπαντος είναι το Πλανητάριο. Στην Αθήνα, ο θόλος του Πλανηταρίου του Ιδρύματος Ευγενίδου είναι το στερέωμα απ’ όπου ξεκινούν μοναδικά ταξίδια προς κόσμους γνώριμους μέσα από τις επιστημονικές κατακτήσεις, κι άλλους νέους, γεμάτους υποσχέσεις για καινούργιες ανακαλύψεις. Πεδία άγνωστα που κρύβουν τις πιο απροσδόκητες εξελίξεις και που, μέχρι να κατακτηθούν με τη δύναμη της γνώσης, επιτρέπουν το σχηματισμό και του πιο ουτοπικού ονείρου.

Επιχειρώντας μια ποιητική ανάγνωση του Σύμπαντος που μας περιβάλλει, ο Κώστας Βαρώτσος, φιλοξενούμενος του Ιδρύματος Ευγενίδου, παρουσιάζει την έκθεση «Ουτοπία». Οι εγκαταστάσεις του, που ξεκινούν από την είσοδο του Ευγενίδειου και ακολουθούν μια μικρή διαδρομή στον ισόγειο χώρο έως το εξωτερικό αίθριο, αντλούν έμπνευση απ’ όσα γνωρίζουμε ότι ορίζουν το Σύμπαν αλλά και όσα αποτελούν ακόμα μυστήριο. Στο ουτοπικό ταξίδι από τον ουρανό στη γη, φυσικά υλικά συνενώνονται με πόλους ενέργειας σε έργα που επιχειρούν να περιγράψουν κοσμικές δομές και να υπογραμμίσουν τη δύναμη και τη λογική των νόμων που διέπουν τη συμπαντική εξέλιξη.

Χώρος, χρόνος, ύλη, ενέργεια, τάξη και αταξία είναι κάποιες από τις έννοιες που διαπραγματεύονται οι εικαστικές παρεμβάσεις του Βαρώτσου, ως θεμελιώδεις «αρχές» στη συνεχή ροή και την ισορροπία του Σύμπαντος.

Ξεκίνημα αυτού του ταξιδιού αποτελεί η «Γένεση», έργο που δημιουργήθηκε στο Ευγενίδειο για τον εορτασμό του 2009 ως Έτους Αστρονομίας, με αφορμή τα 400 χρόνια από τότε που ο Γαλιλαίος εφηύρε το τηλεσκόπιο. Ένας γαλαξίας από γυάλινες και φυσικές πέτρες γεμίζει το χώρο και «υποδέχεται» τη γένεση δύο άστρων, μία θαυμαστή διαδικασία γεμάτη ένταση κι ενέργεια στο εσωτερικό των νεφελωμάτων. Έξω από αυτή την είσοδο, μία γυάλινη πόρτα, σαν πύλη προς τον έναστρο ουρανό, δίνει μια δεύτερη, μαγική διάσταση στο χώρο. Προχωρώντας στο εσωτερικό, ένας αινιγματικός γυάλινος λαβύρινθος, με «αποτυπωμένα» νεφελώματα στα τοιχώματά του, γεννάει το μυστήριο για όσα συμβαίνουν στο δυσδιάκριτο κέντρο του. «Αστερισμοί» υπενθυμίζουν τη γέφυρα του χρόνου που χρειάζεται για να φτάσει στη γη το αστρικό φως, το «διαμαντένιο δαχτυλίδι» μιας ολικής έκλειψης ηλίου παραπέμπει στις φυσικές μεταβολές αλλά και τις πανάρχαιες προλήψεις που απορρέουν από το φαινόμενο, ένα ζευγάρι πέτρινων «μετεωριτών» περικλείει ακόμα μέσα του ενέργεια. Στο αίθριο, μία «δίνη» από πέτρες ισορροπεί με προσεκτική γεωμετρία χάρη σε τεντωμένα συρματόσχοινα, αποκαλύπτοντας όλη την ένταση της άνωσής της.

Η μαγεία του ουρανού βρίσκεται τόσο στις εικόνες που μας έχει αποκαλύψει όσο και στις ανεξερεύνητες πτυχές του. Και παρότι η ανθρωπότητα έχει κατορθώσει να δώσει επιστημονικές απαντήσεις σε πολλά ερωτήματα που αφορούν στο Σύμπαν, ίσως είναι το μυστήριο και οι αδιόρατες δυνάμεις του που μας κεντρίζουν περισσότερο. Κάποτε το διάστημα υπήρξε ουτοπικός προορισμός στις περιγραφές συγγραφέων, για να κατακτηθεί αργότερα από τους αστροναύτες και σήμερα να φιλοξενεί το «εξωτικό» ταξίδι κάποιων οικονομικά ισχυρών. Κι αν κάθε ουτοπία αποτελεί μία εν δυνάμει πραγματικότητα, ο απέραντος ουρανός θα προσφέρει πάντοτε το δρόμο για ένα ταξίδι ανοιχτό στον κόσμο του διαφορετικού μέλλοντός μας. Και γι’ αυτό δε θα πάψει ποτέ να γεννά ονειρικές προσδοκίες όταν σε δύσκολες στιγμές στρέφουμε το βλέμμα μας προς αυτόν.

Χάρις Κανελλοπούλου

ιστορικός τέχνης, επιμελήτρια της έκθεσης

MILANO MALPENSA AIRPORT PROJECT IN COLLABORATION WITH PAOLO PERRINI,CLAUDIO BELLOTI,MARCELLO FAMULARI,ANTONIA CIAMPI,3D ANIMATION M. ATHANASOPOULOS

2009-09-23T09:00:00.000-07:00

Untitled 2007,Benaki museum,Athens,Greece

2009-04-24T09:37:00.000-07:00

The Poet 1983,Famagusta Gate,Nicosia,Cyprus

2009-03-16T11:36:00.000-07:00

The Runner 1988-1994,Athens,Greece

2009-03-16T11:32:00.001-07:00

La Morgia 1996-97,Community of Gessopalena,Apennine mountains,Italy Video produced by S.Peaslee & L.Xydis Directed by Sharon Peaslee

2009-03-16T11:28:00.000-07:00

Continguous Currents 2003,Palm Beach Gardens,Florida

2009-03-16T11:24:00.000-07:00

Tension Energy,Lucerne,Switzerland,realisation 2010,consulting by Friederike Schmid

2009-03-16T10:31:00.001-07:00

Orizon 2008,Tacoma,Seattle,construction

2009-03-16T10:28:00.000-07:00

Costas Varotsos at the Hotel Murano from Derek Young on Vimeo.

Orizon 2008,Murano art hotel,Tacoma,Seattle,USA,consulted by Tessa Papas

2009-03-16T10:20:00.002-07:00

http://www.exit133.com/2944/exit133-video-hotel-murano-and-costas-varotsos

ΜΟΥΣΕΙΟ ΜΠΕΝΑΚΗ 2007- BENAKI MUSEUM 2007

2009-03-16T08:44:00.000-07:00

«Μέλλον μέσα από το παρελθόν»

Σε πρώτη προσέγγιση και πατώντας στη διαχωριστική γραμμή του παρόντος, παρελθόν και μέλλον έρχονται στη σκέψη ως έννοιες που προσδιορίζονται από τις αντιθέσεις τους. Το παρελθόν έχει ήδη περάσει, το μέλλον ακολουθεί• το παρελθόν είναι χρόνος καταγεγραμμένος, το μέλλον χρόνος αόριστος• το παρελθόν αφορούν αμετάβλητα γεγονότα, το μέλλον αναπάντεχες εξελίξεις.
Όταν όμως η διαχωριστική γραμμή σβήσει και το παρόν προσμετρηθεί ως ένα χρονικό σημείο που δηλώνει το «τώρα» και διαρκώς ανανεώνεται, παρελθόν και μέλλον μπορούν να ερευνηθούν σε χρονική αλληλουχία, κατά την οποία όσα πρόκειται να γίνουν αναμένουν να διαδεχτούν όσα έχουν ήδη συμβεί. Σε αυτή τη διαδρομή από το ορισμένο στο άγνωστο, η ανάγνωση και η ερμηνεία όσων κληροδοτεί το παρελθόν αποτελούν πολύτιμα εφόδια για τον τρόπο που χτίζεται το μέλλον. Υπό αυτό το πρίσμα, παρελθόν και μέλλον δεν προβάλλουν με αντίθετες κατευθύνσεις, αλλά αλληλένδετα στην αλυσίδα της ανθρώπινης δράσης. Και το μέσο που μεταφέρει τη γνώση των γεγονότων, καθώς και τη διαδικασία της έρευνας και την ερμηνεία των ανθρώπινων πράξεων στο μέλλον είναι η Ιστορία.

Ένας από τους στόχους της έκθεσης «Μέλλον μέσα από το παρελθόν» είναι να διερευνήσει την αλληλεπίδραση του ιστορικού παρελθόντος με τη σύγχρονη πραγματικότητα. Γι’ αυτό, καταρχάς, ως πεδίο καλλιτεχνικής δράσης επιλέχθηκε ένας μουσειακός χώρος που επιθυμεί να προσφέρει με τα εκθέματά του μία συνολική εικόνα της ιστορικής διαδρομής του ελληνισμού. Μέσα από τη μόνιμη συλλογή του μουσείου, κάποια αντικείμενα ξεχώρισαν για την ιστορική αξία τους και τα εκφραστικά χαρακτηριστικά τους και λειτούργησαν ως αφορμή δημιουργίας σύγχρονων εικαστικών παρεμβάσεων, επιβεβαιώνοντας ακόμη μία φορά ότι το παρελθόν αποτελεί πρόσφορη πηγή έμπνευσης για τη γένεση νέων καλλιτεχνικών έργων.
Αν και κάθε ζεύγος παλαιάς δημιουργίας και εικαστικής παρέμβασης διεκδικεί εκφραστική και ερμηνευτική αυτοτέλεια, φιλοδοξία της έκθεσης δεν αποτελεί η αποστασιοποίηση αυτών των έργων από τη μουσειολογική διάρθρωση της μόνιμης συλλογής. Η δομή της έκθεσης παρακολουθεί τη διαδρομή που απαρτίζει το πανόραμα της Ελλάδας στους εκθεσιακούς χώρους του Κεντρικού κτιρίου του Μουσείου Μπενάκη και οι εικαστικές παρεμβάσεις του Κώστα Βαρώτσου εμφανίζονται εμβόλιμα έτσι ώστε να προσφέρουν σημεία στάσης και αφορμές συλλογισμού. Πρωτεύων σκοπός αυτής της έκθεσης είναι η προτροπή για αξιοποίηση της κληρονομιάς του παρελθόντος, προκειμένου να αποτελέσει το εφαλτήριο μιας διαδικασίας εξέλιξης και στοχασμού που μπορεί να οδηγήσει στην κατανόηση του παρόντος και την ανάγνωση του μέλλοντος.

Από την αρχαιότητα ως τη σύγχρονη εποχή, το πανόραμα της Ελλάδας του Μουσείου Μπενάκη ενώνει κομμάτια της ιστορίας του ελληνικού πολιτισμού σε μια διαδρομή που αντιμετωπίζει το χρόνο ως ενιαίο πεδίο ανθρώπινης δράσης.
Αυτή η διαδρομή διατηρεί τη συνέχεια και τη συνοχή της χάρη σε διαχρονικές αξίες του ελληνισμού, αυτές του αρχαίου πολιτισμού, της ελληνικής κλασικής παιδείας και της χριστιανικής πίστης. Αξίες που σε κάποιες ιστορικές περιόδους προβάλλουν στέρεες και δυναμικές, ενώ σε άλλες προσπαθούν να κρατήσουν το φως τους άσβεστο και να λειτουργήσουν ως δύναμη ενοποιητική μπροστά σε ιστορικές αλλαγές, εξωτερικές επιρροές και ανατροπές.
Πέρα από τα συγκεκριμένα γεωγραφικά όρια της ελληνικής γης σε κάθε εποχή, τα εκθέματα της συλλογής του Μουσείου Μπενάκη μεταφέρουν στον επισκέπτη την αποτύπωση της εικόνας της Ελλάδας βιωμένης ως μία Ιδέα, η οποία διατηρεί και προσφέρει αυτές τις αξίες ως μία ατέρμονη ανθρώπινη παρακαταθήκη. Στο πέρασμα του χρόνου, αυτές αποτελούν τους συνεκτικούς κρίκους της χρονικής αλυσίδας που περνά από τη μία ιστορική περίοδο στην άλλη, ενάντια στους κλυδωνισμούς και τις εκάστοτε αρνητικές συγκυρίες. Και κατά αυτόν τον τρόπο, πάντοτε παρούσες κι αναλλοίωτες, αυτές αποτελούν τα πιο καίρια σημεία στη διαμόρφωση της εθνικής ταυτότητας κι ενότητάς μας.

Είναι επίτευγμα του ελληνικού πολιτισμού ότι κατόρθωσε να χαράξει διαχρονική πορεία μέσα από αυτές τις αξίες και τις δημιουργικές προεκτάσεις τους, με δύναμη που επιτρέπει εκφάνσεις κι επιρροές του να εκτείνονται κατά περιόδους εκτός των ορίων της εκάστοτε ελληνικής επικράτειας. Ένα επίτευγμα που προσδίδει έμφαση στο νόημα και την ακτινοβολία του ελληνισμού, το οποίο όμως αρκετές φορές εγκυμονεί παρερμηνεύσεις ως προς τη συνολική θεώρηση της ελληνικής ιστορίας μέσα από άστοχες αναγνώσεις της. Γιατί το αδιάσπαστο ιστορικό σχήμα «αρχαιότητα, Βυζάντιο, Νέος Ελληνισμός» μπορεί να στηρίζεται σε πραγματικότητες, κρύβει όμως μέσα του και κάποιους μύθους, οι οποίοι υπάρχουν για να συντηρούν την εικόνα της ακατάλυτης ιστορικής συνέχειας και της ομοιογένειας του ελληνικού έθνους στο πέρασμα των χρόνων. Ως προέκτασή της, αυτή η ρομαντική αντίληψη της ιστορίας άλλοτε οδηγεί σε απλουστεύσεις ως προς το περιεχόμενο της ελληνικής παράδοσης, ενώ άλλοτε ενδυναμώνει την ύπαρξη εθνικών στερεοτύπων, ως και τη στείρα αντίληψη ανωτερότητας ενός έθνους που δεν υπόκειται σε επιδράσεις και εμφανίζεται ανθεκτικό από τα αρχαία χρόνια μέχρι τη σύγχρονη εποχή.
Μπροστά σε πιθανές ιστορικές αναγνώσεις, οι οποίες προτάσσονται σαν ένα άκαμπτο σώμα παγιωμένων ιδεολογιών και εμφατικής μνήμης, η λειτουργία της ιστορίας ως ενός μηχανισμού συνεχούς διερεύνησης και λογικής διεργασίας του ιστορικού χρόνου εμφανίζεται επιτακτική. Η ιστορία επενδύει στη μετάδοση της παράδοσης και των διδαγμάτων του παρελθόντος, με μέγιστο ζητούμενο τη μεταλαμπάδευση του νοήματος κάθε ιστορικής εποχής προς τις επόμενες γενιές. Αυτή η διεργασία υπολογίζει στη μνήμη ως πρωταρχικό υλικό, εξελίσσεται όμως σε μία αφήγηση που οφείλει να είναι όσο το δυνατόν περισσότερο αληθινή. Αληθινή και πολυφωνική, αποτέλεσμα σύγκρισης μεταξύ πραγματικοτήτων και ατέρμονου διαλόγου ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν, καθώς και με ικανότητα αναθεωρητική, προκειμένου να προσφέρει την καλύτερη κατανόηση κάθε ιστορικής περιόδου μέσα από τα μάτια του παρόντος.
Κάθε εποχή, ανάλογα με τις ανάγκες, τις συνθήκες και τις προτεραιότητές της, επιτρέπει τη θεώρηση των πραγμάτων από διαφορετική οπτική γωνία, την προσέγγισή τους μέσα από νέα δεδομένα. Η σχέση ανάμεσα στην παράδοση και τη σύγχρονη πράξη, η συνέχεια του πολιτισμού, η δοκιμασία και η κατάρρευση αξιών, οι ελλείψεις και οι αστοχίες επιλογών, η επιρροή και η συγχώνευση ξενικών στοιχείων αποτελούν παραμέτρους που προσδιορίζουν αδιάκοπα τη σύγχρονη πραγματικότητα. Όλες αυτές οι παράμετροι μπορούν να αναδειχθούν μέσα από την παρουσία «ζωντανής» κριτικής σκέψης ως προς τον ιστορικό χρόνο και χώρο, η οποία μπορεί να επιφέρει την αναζήτηση, την εμφάνιση διάφορων εκδοχών των καταστάσεων, την ανταλλαγή απόψεων και επιχειρημάτων, την αμφισβήτηση, ακόμα και τη σύγκρουση.
Επιδοκιμάζοντας αυτή την προσέγγιση της ιστορίας, η οποία διεκδικεί να είναι κάθε στιγμή σύγχρονη, η έκθεση «Μέλλον μέσα από το παρελθόν» επιθυμεί να πλησιάσει με οξυδερκείς παρεμβάσεις κομμάτια του παρελθόντος και με ειλικρινή διάθεση να επιδείξει άλλοτε σεβασμό κι αναγνώριση και άλλοτε προβληματισμό για όσα κληροδοτούνται από γενιά σε γενιά και επηρεάζουν το βηματισμό προς το μέλλον.
Στο Κεντρικό κτίριο του Μουσείου Μπενάκη, τα έργα του Κώστα Βαρώτσου συμβιώνουν και συνδιαλέγονται δημιουργικά με γλυπτά του αρχαίου κόσμου, θραύσματα κεραμικής, εμβληματικά αρχιτεκτονικά μέλη, εικόνες και αντικείμενα από τη βυζαντινή παράδοση, αλλά και εσωτερικά οικιών, παραστάσεις και χρηστικά αντικείμενα από την περίοδο της ξενοκρατίας στην Ελλάδα ως τις μέρες της Ελληνικής Επανάστασης, της εποχής του Όθωνα και του νέου Ελληνικού Κράτους. Στο αίθριο του Μουσείου Μπενάκη στην οδό Πειραιώς, η ελλειψοειδής κατασκευή που συντίθεται από θραύσματα υλικών παραπέμπει σε αυτά τα κομμάτια της ιστορίας, τα οποία το καθένα ξεχωριστά, αλλά κι όλα μαζί σε συνοχή ξεκινούν από το παρελθόν και διαμορφώνουν την ταυτότητα και την εικόνα του μέλλοντός μας. Ανοίγοντας το βλέμμα σε μια ακόμα μεγαλύτερη εικόνα, η εγκατάσταση εμφανίζεται σαν ένας γαλαξίας, ο οποίος λαμβάνει χαρακτήρα κοσμογονικό, με τα θραύσματα να δηλώνουν την πρωταρχική ύλη, αιωρούμενα στον κενό χώρο σε αέναη συνέχεια.
Και στους δύο χώρους, ο Κώστας Βαρώτσος, με το βλέμμα στραμμένο στην Ιστορία, αποδεικνύει ότι και η εικαστική γραφή από την πλευρά της δεν μπορεί παρά να είναι ένα εξαιρετικό όχημα σκέψης για το πώς το παρελθόν γίνεται καταληπτό μόνο στο φως του παρόντος κι αντίστοιχα το παρόν υπό το πρίσμα του παρελθόντος.

Χάρις Κανελλοπούλου
Δρ. Ιστορίας της Τέχνης, επιμελήτρια της έκθεσης